о проекте
ccылки
rus
kryash
tat
eng
|
ГАЗЕТА 'ТУГАНАЙЛАР'Бер кайтмаса, бер кайтырлар кебек...Сугыш толлары, ягъни сугыш кырында ирл?ре ятып калганнарны? хатыннары, дил?р аларны. Ирл?ре ?и?? ?чен яуда башларын салса, хатыннары, ?и??не якынайту ?чен, кулларыннан килг?нне? барысын да, ? кайчак килм?ст?ен д? башкарганнар. Х?зер д? машина-квартиралар сорап й?рмил?р, медальл?р д? юбилей у?аеннан гына бирел? аларга. Таякка эшл?г?н к?нн?ре ?чен и? ?з пенсия алып, ?крен ген? м??гелек йортка к?ч? баралар. Тукай районы М?л?к?с авылында сугыш толларыннан бер ?би ген? калды. Ул - 94 яшьлек Варвара Калинина. Агафонымны?: - Бер кайтмасак, бер кайтырбыз, Сез к?тегез, туганнар, - дип, ?ырлап, яулык болгап китк?не б?генгед?й к?з алдымда, - дип ист?лекл?рен с?йли башлады Варвара ?би. - 41 нче елны? 22 июнь ирт?се. Б?тен ??м?гатебез бел?н ч?й эчеп утырабыз. ??м?гать диг?нем д? ?лл? ни зур т?гел: ирем, ?зем, ?ч яшьлек кызыбыз Венера да, ике айлык улыбыз Гена. Шул чакта телефон чылтырады. Тиз килеп ?ит?р... Ул ?ле д? сафтаМихаил Николаевич Зайцевны кайчандыр ?зе т?зетк?н ??м д?рт ел директор булган Т?б?н Кама районыны? Афанас авылы м?кт?бенд? узган авыл ?ыенында очраттык. Олысы-кечесе чал ч?чле ветеранга баш иеп, х?л-?хв?лл?рен сорашканны к?реп, аны? авылдашлары арасында х?рм?тле кеше ик?нен к?рдек. ?ле, Ходайга ш?кер, ?з аягында й?рг?н, х?тере д? бик яхшы булган сугыш ветераны Михаил Николаевичны? б?генге тормышы, х?лл?ре турында кызыксындым, бераз ?тк?нн?рне д? иск? алдык. Сугыш Кел?тле авылы ирл?рен д? эзл?п таба. ?смер Михаил беренче кит?чел?рг? бик ияр?се килс? д?, яше ?итм?? с?б?пле, бераз тоткарлана. 1943 елны 17 яшенд? аны да Ерак К?нчыгышка х?рби хезм?тк? ?иб?р?л?р. Ул анда сапер гаск?рл?ренд? рядовой солдат булып, япон оккупантларына каршы б?релешл?рд? катнаша. 1945 елны ис?н-сау туган ягына кайтып ?ит? ??м ?и? сызганып сугыш ?зг?н укуын д?вам ит?. Алабуга педагогия училищесында, алга таба шунда ук институтта укып, югары белемле тарих укытучыс... Самая обыкновеннаяВ преддверии 8 Марта в КРК 'Пирамида' состоялось праздничное мероприятие, посвященное Международному женскому дню - чествование победительниц республиканского конкурса 'Женщина года. Мужчина года: женский взгляд'. Этот конкурс ежегодно проводит Республиканская общественная организация 'Женщины Татарстана', которую возглавляет заместитель Премьер-министра - министр культуры Республики Татарстан Зиля Валеева. Именно она и объявила победительниц в каждой номинации. Представительниц прекрасной половины человечества поздравил и Президент Татарстана Минтимер Шаймиев. В этом году в число номинаций конкурса была введена еще одна - 'Женщина производства'.Ольга Гильмутдинова защищала честь ОАО 'Нижнекамскнефтехим' и одержала победу. На торжественной церемонии она показала себя не только как профессиональный инженер, но и как творческая личность, прочитав со сцены эссе собственного сочинения, посвященное матери. Зрители были очень тронуты таким искренни... Гришкин рекрутларыРекрут (француз сњзе - гаскђрлђр комплектлау дигђнне аћлата) - Россиядђ (XVIII - XIX гасырлар) џђм чит ил армиялђрендђ мђ?бњри џђм яллап хђрби хезмђткђ алынган кеше. Рекрутлар даими армия оешу сђбђпле барлыкка килђ. Россиядђ алар 1705 елда Петр I заманында барлыкка килгђн. Армия хезмђте 1793 елга кадђр гомерлек була. Алпавытларныћ буйсынмаган кешелђрне рекрутлыкка тапшыру хокуклары булган. Армиядђге гомерлек хезмђт ђкренлђп кыскара бара: 1793 елдан башлап - 25, 1834 елдан - 20, XIX гасырныћ икенче яртысыннан - 15 џђм 10 ел хезм?т ит?л?р. 1854 елда крестьян џђм мещаннар љчен ?ир?б? кертелђ, бу вакытта хезмђткђ чакырылучылар арасында ?ир?б? ыргыталар, шуныћ буенча хезмђткђ кем барырга тиешлег... К?нд?лект? - тарих'Менђ 65 ел инде гаилђдђ џђрберебез љчен кадерле истђлек - сугышныћ беренче кљненнђн алып соћгы кљненђ кадђр ђтиебезнећ язып барган кљндђлеге саклана. Кљндђлек "Минем истђлеклђр" дип атала. Ул ике кисђктђн тора. Беренчесендђ 1939-41, икенчесендђ 1942-45 еллардагы вакыйгалар язылган. Аныћ беренче битенђ: "Мин, Ефремов Иван Яковлевич, 1912 елда Балык Бистђсе районы Шомарбаш авылында туганмын. Башта Казан педагогия техникумын, аннан институт тђмамладым. 1939 елда Мамадыш районыныћ Урта Кирмђн мђктђбендђ директор булып эшлђгђндђ армия сафына алындым", - дип язылган. Кљндђлектђ - књпме тарих. Ђтиебезнећ алты ел буе язып барган, 65 ел буе сакланган кљндђлеге... Балаларга багышланган гомер Ул 1930 елныћ 18 январенда Питрђч районы Янсуар авылында крестьян семьясында ќиденче бала булып дљньяга килђ. 1948 елны урта мђктђпне тђмамлый, читтђн торып Казан дђњлђт педагогия институтында укый, туган авылында укыта. Армиядђ хезмђт итеп, флот мђктђбен њтђ, партиягђ керђ. Аннан кайткач, ике ел райкомда инструктор булып эшли. Џђм њз телђге белђн, 1958 елны Саба районыныћ Алан мђктђбенђ эшкђ килђ, 36 ел аныћ директоры булып эшли. Кабул итеп алганда ќидееллык булган мђктђпне унъеллык итђ, Татарстанда гына тњгел, Россия књлђмендђ алдынгы мђктђплђр рђтенђ чыгара. Тырыш хезмђте љчен Татарстанныћ атказанган укытучысы, СССРныћ, РСФСРныћ мђгариф отл... Ул - "Куянныкылар" н?селенн?н?лм?т районы Илт?н-Бота авылында тормышны? ачысын-т?чесен к?п к?реп т? сынмыйча-сыгылмыйча калган ?лк?нн?р шактый. ?з вакытында х?ср?т ачысын ?ит?рлек к?рдел?р, дипме, Ходай аларга тыныч, матур картлык ?зерл?г?н. Ад?м баласы ?чен шуннан да зур б?хет бармы со?? Павлова Федора т?ти д? шундый ?бил?рне? берсе. ?зе бел?н: "Куян Пидурасы мин, авылда шулай, дил?р. ?ти аучы иде, кушаматым шуннан калган", - дип таныштырды. ?тил?ре Василий Степанович ?з к?нен ?зе к?р?че нык тормышлы кеше була. К?м?кл?ш? компаниясе башлангач, ?ыен ялкау бел?н уртак казан асмыйм, дип, единоличник булып кала. Л?кин аларны тынычлыкта яш?тмил?р: х?л?л к?чл?рен т?геп тапкан, инде налог т?л?г?нн?н со?, семьясын ачтан ?терм?слек кен? калган икм?кл?рен д? талап чыгалар. ?зл?рен д? кулак итеп куган булырлар иде, тик ул чакта Себерг? вербовать ит? башлана. Василий д?д?й, т?в?кк?лл?п, шунда языла. Бу - 1935 ел була. Бер ай поезда барганнан со?, Чит... Май чабуны сагынуМай чабу атнасын керәшеннәр гомер-гомергә матур итеп бәйрәм итәргә яраткан. Элегрәк булган рәт йөрүләр, ат чабышлары, тугым, кәтәйсә әйләнүләрне олылар әле бүген дә сагынып искә ала. Зәй районы Югары Баграж авылында узган Май чабу турында Михаил Урамов язган шундый истәлекләрнең берсен сезгә дә тәкъдим итәбез. Ул 'Керәшен сүзе' газетасының 2000 елның март саныннан алынды. Нинди матур бәйрәм була торган иде Май чабу! Үзенең матур истәлекләре белән бик күп өлкән яшьтәгеләрнең күңеленә ке┐реп калгандыр ул. Быел Май чабу 8 февральдән башлана. Без яшь чакта аны 5 көн бәйрәм итә торганнар иде. Башта 10-15 к... Париж кызы - ВикторияЕрак араларны якын итеп былтыргы Җөри Питрауына Чиләбе өлкәсенең Нагайбак районы Париж авылыннан 'Чишмәлек' ансамбле дә кунак булып килгән иде. Ансамбльнең алыштыргысыз гармунчысы Анна Алексеева бу юлы үзенең оныгын - Викторияне дә алып килгән. Сөйкемле, оялчан Виктория: 'Кыстагач кына килдем инде, нагайбакча начар сөйләшәм, әле менә чибәрләр конкурсында катнашасым бар, бик каушыйм', - дип бераз куркып калса да, сынатмады. Төрле конкурсларда йөреп шомарган җирле чибәрләрдән бер дә калышмады ул. Бәйрәм азагында инде күңелләре күтәрелеп, әле ярый килгәнмен дип сөенеп, үзенә күп ачышлар ясап, тагын керәшеннәр янына киләсе килеп, канатланып кайтып киткән иде. Ходайның... Хыялым - Американы яулап алуБер көнне редакциябезгә Вероника Кузнецова килеп керде. Тыштагы салкынлыктан ике бит алмасы алсуланган, һәр хәрәкәтеннән яшьлек дәрте бөркелеп торган бу мөлаем кыз белән бик җиңел аралашып киттек. Озын кышкы сессияләрдән соң, әти-әнисе янына кайткан икән. Сөйләшкән саен сөйләштерәсе килеп, бер-бер артлы сорауларымны 'яудырам.' - Вероника, бик талантлы булып та Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында уку теләге күпләрнең хыялында гына кала. Син бу уку йортына ничек керә алдың? - 2008 елда Казанда 'Йолдызлар фабрикасы'ның талантлы яшьләрне җыюын ишеткәч, бәхетемне сынап карыйсым килеп, кастингта катнашырга булдым. 'Бәхетегез булсын гомерг... Күз ачып йомган араТукай районының Борды авылы мәктәбендә укыганда ук бер-берсен күреп белешсәләр дә, күрше авыл кызының тормыш итәргә бик тә кулай буласын үз авылларына сатучы булып эшкә килгәч кенә аңлап ала Петр. Якыннан аралашып, бераз очрашып йөргәч, кияүгә чыгарга тәкъдим дә ясый. Бөгелмәдәге Сәүдә-кооператив техникумын тәмамлап, Җәйләү авылына эшкә кайткан Анна да егетнең эшчән, ышанычлы, тормыш итәргә җайлы буласын сизенгәндер, күрәсең, ризалыгын бирә. Һәм алар моннан 50 ел элек, 20 февраль көнне Җәйләү авылында гөрләтеп туй итәләр. Менә шуннан бирле тормыш сынауларының төрлесендә сынала... Кәлмәннекеләрдән өч директорБер үк мәктәптә өч буын җитәкче булган җирләр бармы икән? Булса да сирәктер. Ә инде мәктәп 140 ел өзлексез эшләп торса, моңа гаҗәпләнәсе дә түгел. Бүгенге язмам Менделеев районының Иске Гришкин авылында 1871 елда ачылган авыл мәктәбендә төрле елларда хезмәт куйган өч буын директорлар - Камашевлар турында. Билгеле булганча, 1867 елда төзелгән 'Изге Гурий берлеге' бер-бер артлы керәшен авылларында башлангыч мәктәпләр ача башлый. Иске Гришкинда шундый мәктәп 1871 елда ачыла. Беренче баскыч керәшен мәктәбеннән унберьеллык гомуми белем бирү мәктәбенә әйләнгән бу белем йортының гөрләп чәч&#... Ул - укытучылар нәселеннәнДекабрь аенда Казаанда үткән керәшен яшьләре форумында туталы-сеңелле Людмила белән Маргарита Степановалар да бар иде. Әлмәт шәһәре делегаты булган Людмиланы оста җырчы, шагыйрә буларак күпләр белә инде, сеңлесе Маргарита да тутасыннан калышмый икән. Авылдашлары аны, авылыбызның сандугачы, диләр. Күптән түгел генә Лениногорск районы Федотовка авылында булып, шушы талантлы кызларның әниләре Галина Ильинична белән дә очраштык. Авылдашлары гына түгел, керәшен җәмәгатьчелеге дә горурланырлык кызлар үстергәннәр Галина белән Николай Степановлар. Галина Ильинична югары белемле педагог, гомерен кечкенә авылдашларына белем бирүгә багышлаган. Гаҗәпләнәсе тү... Безнең өчен үрнәк сезӘфганстанның аяусыз җилләре безнең Ләке авылы өстеннән дә исте. Өрлектәй биш егетебез хәрби хезмәтләрен шул җирләрдә үтәргә мәҗбүр булдылар. Беренчеләрдән булып Әфган җиренә аяк баскан Анисимов Иван да, радист булып хезмәт иткән Антонов Александр да, Комиссаров Валентин, игезәк туганнар Кузнецов Николай һәм Василий да интернациональ бурычларын үтәп, исән-сау әйләнеп кайттылар. Сүзем бертуган Кузнецовлар турында. Авылда газовик булып эшләүче Александр белән укытучы Клара гаиләсендә ике кыздан соң көтелгән малайлар - игезәкләр туа. Аларның да бала чаклары башкаларныкыннан аерылмый. Урта мәктәпне т|... ?зе компьютерчы, ?зе чиг?чеШипшова Зоя - Питр?ч районы К?в?л авылыннан. Ул укытучы булып эшли: технология ??м информатика ф?нн?рен укыта. Бер уйласа?, информатика укытучысы ?чен кул эшл?ре бел?н утыру с?ер кебек. Ни дис?? д?, компьютер д?ньясы ?з эчен? бер суырып алса, аннан котылып булмый. Зоя, киресенч?, организмга компьютердан алган зыянны кул эшл?рен? утырып бетер? ик?н. Х?зер авылларда да кеше бел?н аралашу, к?рше бел?н й?реш? гад?тл?ре кимеп бара. - Озын-озак кичл?рд? нишл?м?к кир?к?! Б?тенесе берт?рле сюжетка корылган сериаллар да т?мам туйдырды. Чиг?, б?йл?? кебек кул эшл?ре бел?н утырырга и? кулай вакыт. К??елд?гене р?семг? к?чер?м. ?зенн?н-?зе матурлык туа. Ул матурлыкны кешел?рг? д? ?л?ш?м, аларны да шатландырасым кил?. ?нием д? гомер буе чикк?н. Мин д? чиг?рг? яратам. Кызым Оксана да б?йл??, чиг? бел?н мавыга. Хатын-кыз ?чен кир?кле ??н?рл?р, белг?нне? зыяны булмас, - ди кул эшл?ре остасы Зоя Шипшова. Ул ?з эшл?ре бел?н еш кына к?рг?зм?л?рд? катна... Безд? шулай - сезд? ничек?М.МАРТЫНОВА.Надежда Николаевна Уряшева - Чил?бе ?лк?се Чиб?рк?л районы Попау авылы кызы. Без аны? бел?н кер?шен яшьл?ре форумы к?нн?ренд? таныштык. Гади ген? н?рс?г? д? исе китеп, х?йран калып соклана, к?рг?нн?рен ?зл?ренд?ге бел?н чагыштырып, б?йл?нешл?р табарга тырыша торган га??еп бер кеше булып чыкты ул. Билгеле булганча, форумда катнашучыларны Питр?ч, К?н, Кер?шен С?рд?се авылларына алып бардылар. Монда да ул Нагайбак кер?шенн?ре бел?н Питр?ч кер?шенн?ре арасындагы уртак якларны эзл?де, охшаш йолаларны к?реп, ?ырларны ишетеп, балаларча куанды. 'Минем бабаларымны? бабалары н?къ мен? шушы якларда гомер кичерг?нн?рдер, мине геннарым тартып китерг?ндер. Мондагы ??р кеше ми?а якын туганым кебек', - дип чын к??еленн?н с?енеп й?рде. К?н д? очрата торган, к?н д? куллана торган ?йберг? к?негеп бет?се?. Югалткач кына ул ?йберне? никад?р газиз булганлыгы а?лашыла. Туган ?ир, туган авыл, туган тел т?шенч?л?ре д? шулай. Аларны г... Баш редактор с?зеЛюдмила БЕЛОУСОВА.Х?рм?тле газета укучыларыбыз! Мен? Я?а 2010 елга аяк бастык. Гомер диг?не? бик тиз уза. ?ле я?а гына 21 нче гасырга килеп керг?н идек. Шул арада ЖКХ реформалары, глобаль ?ылыну проблемалары, оптимизациял?ре, экономик кризислары бел?н ун елы узып та китк?н. Узган ел йомгакларына килг?нд?, кер?шен кавеме ?чен ел бик т? у?ышлы узды. Яшьл?ребез кузгалды. "Туым ?ондозы" яшь башкаручылар фестивале бел?н башланган яшьл?р елы кер?шен яшьл?ре форумы бел?н т?г?лл?нде. Х?зер безд? "Б?рм?нчек" кер?шен д??л?т фольклор ансамбле, "Б?р?к?т" кер?шен яшьл?ре оешмасы бар. Узган елда башкарылган изге эшл?р кил?се елда да д?вам ит?р, диг?н ?метт? калыйк. Алда безне н?рс?л?р к?т? со?? Беренчед?н, быелгысы ел зур тантана елы - илебез Б?ек ?и??не? 65 еллык юбилеен билгел?п ?т?ч?к. ?ле б?ген арабызда булган, б?ртекл?п санарлык ветераннарыбызга кадер-х?рм?т к?рс?теп калырга, аларны? батырлыгын м??гел?штерерг? ашыгыйк. "Туган... Эш бел?кт? т?гел, тел?кт?2009 ел умырып эшли торган ?гез елы булды. Кер?шенн?р д? кимен куймады. Ел ?йл?н?сен? берг?-берг? эшл?г?н эшл?рг? к?з салсак, кер?шенн?р тормышыны? т?рле сфераларында эш кайнаганын, республикада гына т?гел, читт? яш??че кер?шенн?рне? д? бу эшл?рд? катнашуларын, барча башлангычларны? да кир?кле ??м тотрыклы булуын к?р?без. Январь* Я?а ел, Рождество, Нардуган б?йр?мн?ренд? халык р?х?тл?неп ял итте. * Казанда кер?шен ?ыруларын яшь башкаручыларны? 'Туым ?ондозы' дип исемл?нг?н беренче фестивале узды. Аны? т?п оештыручысы - Татарстан Республикасы кер?шен и?тимагый оешмасы ??м Казан ш???ре кер?шен ??мгыяте. Февраль* Ай башында Казанда Татарстан кер?шен и?тимагый оешмасы идар?сене? ки??йтелг?н утырышы узды. * Татарстан кинематографистларыны? 'Кинопремьера - 2009' исеме астында узган презентациясенд? режиссер Салават Юзеевны? музыка белгече Геннадий Макаровны? борынгы уен коралларын табы... Бер к?реш? - бер гомерМ.МАРТЫНОВА.Башланган эш - бетк?н эш, ди халык. Кер?шен яшьл?рене? I форумын ?тк?р?г? ?зерл?нг?нд?, оештыручылар бу эш н?ти??л?рене? зур колач бел?н таралачагына ?зл?ре д? ныклап ышанмаганнардыр. Делегатлар кайткач, урыннарда эш кузгалды. К?п кен? районнарда яшьл?р бел?н очрашулар ?т?, форум документлары ?йр?нел?. Бу хакта редакциябез почтасына килг?н хатлардан, шалтыратулардан бел?без. Лениногорск районы Федотовка авылында оештырылган шундый очрашуда без д? булып кайттык. Культура йорты каршында аны? директоры Люция Ильина ?ит?кчелегенд? "Кызыклы очрашулар клубы" эшли. Быел Д??л?т Советыннан бер т?ркем эшлеклел?р, Татарстан Язучылар Берлегенн?н бернич? язучы, "Казан утлары" журналы хезм?тк?рл?ре бел?н очрашулар ?тк?рг?нн?р. "Мондый кешел?р бел?н к?реш?, аларны? акыллы с?зл?рен ты?лау халыкка яш?рг? к?ч бир?, ирт?г?ге к?нг? ышанычны, ?метне арттыра. Б?тен кеше д? институт бетерми, ?лл? кайларга барып й?рми. Мондый к?реш?л?рд?... Уенда барны? эшенд? барВ.МАКСИМОВА.?зе ?ит?кл?г?н ветераннар оешмасы турындагы с?зен - Берсе аксак, берсе чукрак, ?ченчесе телг? бетк?н. Утыралар акыл сатып, Ил язмышын алар ?тк?н, - диг?н шигъри юллар бел?н башлады Татьяна Алексеевна. ?зен д? язмыш ирк?л?м?г?н, ?зе д? к?пне к?рг?н. Биш бала бел?н тол калган авылдашы Николай Янайкинга кия?г? чыгуга ук, балаларны? бернич?сен балалар йортына бир? уен кузгаткан ирен? ул: 'Мин балаларны ч?чеп тузгытыр ?чен т?гел, киресенч?, берг? ?ыяр ?чен си?а килдем', - дип каршы т?ш?. Бу гам?ле ?к аны? нинди т?в?кк?л, олы й?р?кле ик?нен к?рс?т?. Уртак балалары Валентина да тугач, гаил? тагын да б?тенл?неп, матур гына гомер кичер?л?р. Балаларны? ??мм?сен д? укытып, олы юлга чыгаралар. Кызганычка каршы, ире Николай гына бу д?ньядан ирт?р?к кит?. Татьяна Алексеевна инде мен? 17 ел ?лм?т районы Аппаково ??м Илт?н-Бота авылы ветераннарыны? ?ит?кчесе булып тора. Б?генг... |
|